Сиёсат

Халққа елкадош ва таъсирчан куч

Blog Image
Email : 112 0

Юртимизда ҳудудларни ижтимоий- иқтисодий ривожлантириш, камбағалликни қисқартириш ва аҳоли бандлигини, турмуш сифатини ошириш, инвестиция лойиҳаларини ҳаётга татбиқ этиш дастурларининг ижросида маҳаллий Кенгашларнинг ўрни ҳамда роли муҳим. Бинобарин, маҳаллий Кенгашлар депутатлари ўз ҳудудидаги мавжуд имкониятларни, одамларни ўйлантираётган муаммо ва камчиликларни, керак бўлса, ижро этувчи ҳокимият идораларидаги бюрократик тўсиқлар-у сансалорликларни жуда яхши билади. “Инсон қадри учун” тамойилига йўғрилган ислоҳотларнинг жойлардаги ижросини таъминлашда улар катта куч ва салоҳиятга эга.

Шу нуқтаи назардан сўнгги йилларда маҳаллий Кенгашлар фаолиятини такомиллаштириш ва уларнинг давлат бошқарувидаги ўрнини янада мустаҳкамлаш масаласига устувор эътибор қаратилмоқда. Давлат органларининг ҳисобдорлигини ошириш, вакиллик органларининг назоратини мустаҳкамлаш бўйича таъсирчан механизмлар жорий қилинмоқда.

Хусусан, маҳаллий Кенгашларнинг ваколатлари сўнгги 8 йилда қарийб олти баробарга кўпайиб, 120 тадан ошди. Давлатимиз раҳбарининг 2024 йил 2 февралдаги “Маҳаллий давлат ҳокимияти органлари фаолиятининг самарадорлигини ошириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги фармони билан 33 та функция ва ваколат ижро ҳокимиятидан маҳаллий Кенгашларга ўтказилди. Ушбу ҳужжатга биноан маҳаллий давлат ҳокимияти органлари фаолиятини янги модель – “Кучли Кенгаш, ҳисобдор ва ташаббускор ҳоким” тамойили асосида ислоҳ қилиш бош мақсад қилиб қўйилди.

Чиндан ҳам, бугунги кунда маҳаллий Кенгашлар фаолиятида том маънода янги даврни кузатмоқдамиз. 2024 йилда ўтган парламент сайловлари якунига кўра, маҳаллий Кенгашлар таркиби қарийб 60 фоизга янгиланиб, 3 мингдан ортиқ юртдошларимиз илк бор депутат бўлгани, кенгашларда аёл депутатлар улуши 32 фоизга етиб, 30 ёшгача бўлган халқ вакиллари сони 3,5 карра ошгани улар ишида сифат ўзгаришларига туртки бермоғи табиий.

Жорий йилнинг 23 июнида қабул қилинган “Ўзбекистон Республикасида маҳаллий давлат ҳокимияти вакиллик органлари фаолиятини 2030 йилга қадар ривожлантириш концепциясини тасдиқлаш тўғрисида”ги Президент фармони эса халқ ҳокимиятчилигини тўлақонли рўёбга чиқариш борасида давом этаётган кенг кўламли ислоҳотларга янги суръат бағишлайди.

Аҳоли манфаати – бирламчи масала

Ёдингизда бўлса, 2022 йил 20 июнда давлатимиз раҳбари Шавкат Мирзиёев республика Конституциявий комиссияси аъзолари билан учрашувда давлат тараққиётининг айни босқичида Асосий қонунни янгилаш ҳаётий зарурат эканини таъкидлаб, Конституцияга давлат бошқаруви органлари ваколатларига тегишли ўзгартиришлар киритиш юзасидан ҳам ўз таклифларини билдирган эди. Жумладан, ҳокимлар ва маҳаллий Кенгашлар ваколатини бир-биридан ажратиш, «ҳокимлар бир вақтнинг ўзида халқ депутатлари Кенгашларига ҳам бошчилик қилиши” ҳақидаги конституциявий нормани чиқариб ташлашнинг аҳамиятига урғу берилганди.

Дарҳақиқат, ўша пайтга қадар амалиётда ҳокимнинг бир пайтнинг ўзида ҳам ижро органи, ҳам Кенгаш раиси лавозимини эгаллаши ҳуқуқий жиҳатдан ҳал қилинмасдан келинаётган эди. Бу эса “ҳокимиятлар бўлиниши принципи”га зид бўлиши билан бирга, маҳаллий даражада ҳокимиятларнинг бир-бирини тийиб туриш механизмининг бузилишига олиб келарди. Содда қилиб айтганда, туманда ҳоким ўзи раислик қилаётган маҳаллий Кенгаш йиғилишида ўзига-ўзи ҳам ҳисобот, ҳам баҳо берарди.

2023 йилда янги таҳрирда қабул қилинган Конституциямизнинг XXI боб, 120-моддасида халқ депутатлари Кенгашига унинг депутатлари орасидан қонунга мувофиқ сайланадиган раис бошчилик қилиши, вилоят, туман, шаҳар ҳокими лавозимини эгаллаб турган шахс бир вақтнинг ўзида халқ депутатлари Кенгашининг раиси лавозимини эгаллаши мумкин эмаслиги мустаҳкамлаб қўйилди. «Янги таҳрирдаги Ўзбекистон Республикаси Конституцияси қабул қилинганлиги муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига маҳаллий давлат ҳокимияти органлари фаолиятини такомиллаштиришга қаратилган ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги қонунга кўра, ҳоким ва маҳаллий Кенгаш раиси лавозимлари бир-биридан ажратилди.

Бу маҳаллий Кенгашлар ишини жонлантиришда, ҳудудлардаги деярли барча органнинг улар олдидаги ҳисобдорлигини, масъулиятини том маънода оширишда залворли қадам бўлди. Ўзбекистон Республикасида маҳаллий давлат ҳокимияти вакиллик органлари фаолиятини 2030 йилга қадар ривожлантириш концепциясининг тасдиқланиши мазкур жараённинг мантиқий давом бўлиб, унда галдаги беш йилликда 7 та устувор йўналиш бўйича маҳаллий Кенгашларни ривожлантиришга оид 53 та чора-тадбирдан иборат “йўл харитаси”ни амалга ошириш кўзда тутилмоқда.

Шундай қилиб, юқоридаги концепцияга мувофиқ маҳаллий Кенгашлар ҳамда депутатларининг назорат фаолиятини такомиллаштириш, бюджет ва ҳудудларни режалаштириш жараёнларидаги иштирокини кучайтириш, аҳоли муаммолари ва ҳудуд манфаатларига оид муҳим ва долзарб масалаларни ҳал этишни “маҳалла еттилиги” – туман (шаҳар) Кенгаши –вилоят Кенгаши – Сенат” тамойили асосида жадаллаштириш устувор йўналишлардан ҳисобланмоқда. Бундан ташқари, маҳаллий давлат ҳокимияти вакиллик органларининг норма ижодкорлиги соҳасида ваколатининг кенгайиши, уларнинг моддий-техника базаси ва кадрлар салоҳияти мустаҳкамланиши, ўзаро ва халқаро ҳамкорликнинг йўлга қўйилиши, фаолиятининг тўлиқ рақамлаштирилиши ҳозирги давр талабларига ҳамоҳанг ва уйғундир. Асосийси, маҳаллий Кенгашлар депутатлари мақомини ҳамда фаоллигини ошириш, уларни ҳар томонлама қўллаб-қувватлаш, ҳудудий бошқарувни “аҳоли манфаатларига хизмат қилиш” тамойили асосида ривожлантириш халқ вакилларининг пировардида халққа елкадош ва таъсирчан кучга айланишини кафолатлайди.

Ваколат – масъулият демак

Шубҳасиз, халқ депутатлари маҳаллий Кенгашлари ваколатлари янада кенгайиши уларнинг янги ислоҳотлар жараёнидаги иштирокини, фаоллиги ва ташаббускорлигини юқори босқичга олиб чиқади. Хусусан, давлат кўчмас мулкидан фойдаланганлик учун ижара тўловининг энг кам ставкаларини белгилаш, дафн этиш жойларини сақлаш қоидаларини ва дафн этиш хизматларини кўрсатиш бўйича тарифлар миқдорини тасдиқлаш, ижтимоий муҳофазага муҳтож, иш топишда қийналаётган ва меҳнат бозорида тенг шартларда рақобатлаша олмайдиган шахсларни ишга жойлаштириш учун иш ўринларининг энг кам сонини белгилаш ва захирага қўйиш, йўлларнинг айрим қисмларида ҳаракатланиш тезлигини ошириш ёки камайтиришга (тегишли йўл белгилари ўрнатиб) рухсат бериш каби қатор ваколатлар амалда аҳоли ва тадбиркорлар манфаатларига хизмат қилувчи қарорларни ҳаётга татбиқ этишга замин яратади.

Ёки бюджет лойиҳасини ишлаб чиқишда маҳаллий бюджет харажатларининг муайян қисмини маҳаллий Кенгаш депутатлари ташаббуси асосида шакллантириш амалиётининг йўлга  ўйилишини олиб кўрайлик.

Депутатлик фаолиятимиздан биламизки, оддий одамларни қийнаётган ижтимоий-маиший муаммоларни ҳал этишда кўпинча маблағ масаласи “оёққа тушов” бўлади. Маҳаллий бюджет харажатларини шакллантиришда эндиликда депутатларнинг ҳам таклиф-ташаббуси инобатга олиниши кўнглигимиздаги иш бўлди. Масалан, вилоятимизнинг олис Томди тумани Кенгаши депутатлари аҳоли мурожаатлари асосида бир нечта овулга ичимлик суви тармоғини тортишни таклиф қилса, маҳаллий бюджет лойиҳасида шу йўналиш учун ҳам зарурий маблағ ажратилади. Яъни, маҳаллий аҳолини қийнаётган бир муаммо айнан депутатлар иштирокида тезкор ечим топади.

Шунингдек, маҳаллий Кенгашлар қошида Ёшлар гуруҳлари ташкил этилиши ёш авлод манфаатларини қуйи бўғиндан самарали ҳимоя қилиш қамровини оширади. Маҳаллий Кенгаш ҳузурида нодавлат нотижорат ташкилотлар, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари, фуқаролик жамиятининг бошқа институтлари ҳамда илмий доиралар вакилларидан иборат Маслаҳат гуруҳларининг иш бошлаши эса Кенгаш қарорларини илмий-амалий жиҳатдан таҳлил этиш ва экспертлик хулосасидан ўтказишда муҳим ўрин тутади.

Умуман олганда, маҳаллий Кенгашларга берилаётган ваколатлар уларнинг халқ ва давлат ўртасида кўприк вазифасини бажаришида ҳал қилувчи роль ўйнайди. Натижада одамлар ўзлари сайлаган депутатлар қиёфасида муаммо ва таклифларига ечим бера оладиган, ваколати масъулиятидан кам бўлмаган ҳақиқий вакилни кўради.

Бахтиёр ТАШЕВ,

Ўзбекистон ХДП Навоий вилоят кенгаши раиси, халқ депутатлари вилоят Кенгаши депутати.