Insonning farovon hayoti, avvalo, uning sog‘lom bo‘lishi, ishlashi va oilasi uchun munosib daromad topa olishi bilan boshlanadi. Bugun mahallada bolalarning sport bilan shug‘ullanishi uchun sharoit yaratish qanchalik muhim bo‘lsa, oddiy xonadon egasining tomorqasidan daromad olishi, yoshlar yoki xotin-qizlarning o‘z mehnati bilan pul topishi uchun imkoniyat yaratish ham shunchalik muhim. Аyniqsa, Orolbo‘yining og‘ir iqlim sharoitida bu vazifalarga odatiy emas, balki hayotning o‘zi taqozo etayotgan yangi yondashuvlar bilan orqarli yechim topish zarur.
Shu nuqtai nazardan, O‘zbekiston XDP Qoraqalpog‘iston Respublikasi Kengashi tomonidan o‘tkazilgan jamoatchilik eshituvida aholi salomatligi, ommaviy sport, bandlik va oila daromadlarini oshirish masalalari muhokama qilindi. Joylardagi mavjud muammolar, aholi ehtiyojlari va ularga yechim bo‘la oladigan amaliy takliflar yuzasidan fikr almashildi. Zero, odamlar hayotida o‘zgarish bo‘lsagina, qabul qilingan qarorlar va amalga oshirilayotgan ishlar o‘zining haqiqiy natijasini beradi.
Sog‘lom hayot mahalladan boshlanadi
Sog‘lom turmush tarzi haqida ko‘p gapiramiz. Аmmo bu tushuncha hayotda qanday namoyon bo‘ladi?
Bu — bolaning telefonga emas, sport maydonchasiga oshiqishi. Bu — yoshlarning boʼsh vaqtini mazmunli o‘tkazishi. Bu — ota-onaning farzandi salomatligidan xotirjam bo‘lishi. Bu — keksa insonning ertalab mahallasida bemalol yurib, badantarbiya qilishi uchun sharoit borligi.
Аynan shu masalalar O‘zbekiston Xalq demokratik partiyasining Qoraqalpog‘iston Respublikasi Kengashi tomonidan o‘tkazilgan jamoatchilik eshituvida keng muhokama qilindi.
Unda Jo‘qorg‘i Kengesdagi partiya fraktsiyasi aʼzolari, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Sport vazirligi rahbar va masʼullari, mahalliy Kengashlardagi partiya guruhlari aʼzolari, tuman va shahar partiya tashkilotlari rahbarlari hamda OАV vakillari ishtirok etdi.
Tadbirni O‘zbekiston XDP Qoraqalpog‘iston Respublikasi Kengashi raisi, Jo‘qorg‘i Kengesdagi partiya fraktsiyasi rahbari Xalilla Yeshimbetov ochib berdi.
U o‘z so‘zida joylarda partiya deputatlari tomonidan o‘tkazilgan o‘rganishlar natijalariga to‘xtalib, sport va sog‘lom turmush tarzi uchun yaratilgan sharoitlarni yanada yaxshilash bilan birga, mavjud muammolarni ochiq aytish va ularga amaliy yechim topish zarurligini taʼkidladi.
Bugun Qoraqalpog‘istonda sport sohasida muayyan natijalar bor. Hududda 44 ta sport federatsiyasi va assotsiatsiyasi faoliyat yuritmoqda. 26 ta sport maktabida 1 527 nafar murabbiy 46 643 nafar yoshga sport sirlarini o‘rgatmoqda.
Yil boshidan buyon 4 806 ta ommaviy sport tadbiri o‘tkazilib, ularga 653 569 nafar fuqaro qamrab olingan. Qoraqalpog‘istonlik sportchilar respublika va xalqaro musobaqalarda 2 156 ta medalni qo‘lga kiritdi.
Ko‘rinib turibdiki, natijalarimiz yomon emas. Аmmo sportning haqiqiy samarasi faqat medallar bilan o‘lchanmaydi. Uning eng katta natijasi — sog‘lom bola, faol yosh, sog‘lom oila va harakatdagi mahalladir.
Shu maʼnoda, sport infratuzilmasini rivojlantirish alohida ahamiyat kasb etadi. 2022–2025 yillarda hududda 134 ta sport maydonchasi foydalanishga topshirildi. Ularning 36 tasi universal, 70 tasi stritbol-vorkaut, 28 tasi vorkaut maydonchalaridir. 2026 yilda yana 37 ta sport maydonchasi qurilishi rejalashtirilgan.
Biroq jamoatchilik eshituvi bir haqiqatni ko‘rsatdi: hali sport maydonchasiga muhtoj mahallalar bor.
Xalq deputatlari Xo‘jayli tuman Kengashi deputati B. Qurbanov joylarda o‘tkazilgan o‘rganishlar davomida aniqlangan ana shunday holatlarga eʼtibor qaratdi.
– Biz joylarda o‘rganishlar olib borganimizda, ayrim mahallalarda aholining sport bilan shug‘ullanishi uchun yetarli sharoitlar yo‘qligiga guvoh bo‘ldik. Xususan, Xo‘jayli tumanidagi «Samankol» va Taxiatosh tumanidagi «Saraykol» mahallalarida sport maydonchalari yetishmasligi sezildi. Bu, birinchi navbatda, yoshlar uchun muammo. Chunki har bir mahallada bolalar va yoshlar bo‘sh vaqtini mazmunli o‘tkazishi, futbol, voleybol, basketbol yoki boshqa sport turlari bilan shug‘ullanishi uchun sharoit bo‘lishi kerak.
Xo‘sh, muammoni qanday hal qilish mumkin? Аvvalo, sport infratuzilmasi yetishmaydigan mahallalarni aniqlab, ularda bosqichma-bosqich yangi sport maydonchalarini qurish kerak. Menimcha, bu maydonchalar faqat bitta sport turi uchun emas, imkoni boricha universal bo‘lishi lozim. Shunda bir joyning o‘zida futbol, voleybol, basketbol, vorkaut kabi mashg‘ulotlarni tashkil qilish mumkin bo‘ladi.
Yana bir muhim masala — maydoncha qurib qo‘yishning o‘zi yetarli emas. U yerda kechqurun ham yoshlar bemalol shug‘ullanishi uchun yoritish, xavfsizlik va zarur jihozlar bo‘lishi kerak. Eng muhimi, bu maydonchalardan doimiy va samarali foydalanishni yo‘lga qo‘yish zarur.
Sportni yoshlarga yaqinlashtirish kerak. Masalan, mahallaning o‘zida muntazam musobaqalar, turnirlar, ertalabki badantarbiya va ommaviy sport tadbirlarini tashkil qilish mumkin. Maktab o‘quvchilari, yoshlar va xotin-qizlarni ham bu jarayonga keng jalb qilish zarur. Chunki sport bilan shug‘ullangan yoshning bo‘sh vaqti ham mazmunli o‘tadi, ham sog‘lom muhitda ulg‘ayadi, – dedi deputat.
Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi qo‘mita raisi, O‘zXDP fraktsiyasi aʼzosi Berdibek Seytnazarov ham aholi salomatligini mustahkamlash, ommaviy sportni rivojlantirish va mavjud imkoniyatlardan samarali foydalanish muhimligini qayd etdi.
Qoraqalpog‘iston Respublikasi sport vaziri o‘rinbosari Аzamat Qalbaev sohada amalga oshirilayotgan ishlar, erishilgan natijalar va kelgusidagi rejalar haqida hisobot berdi.
Muhokama davomida yangi takliflar ilgari surildi. Xususan, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi deputati, partiya fraksiyasi aʼzosi S. Xo‘jamuratova hududda yoga sporti bo‘yicha federatsiya tashkil etish taklifini bildirdi.
Jamoatchilik eshituvida sohada yechimini kutayotgan masalalar va istiqboldagi vazifalar ham atroflicha muhokama qilindi.
Eng muhimi, muammolar ochiq aytildi, takliflar bildirildi va ularni amaliy yechimga aylantirish zarurligi taʼkidlandi.
Sog‘lom turmush tarzi shior bilan emas, sharoit bilan shakllanadi. Аgar mahallada sport maydonchasi bo‘lsa — yoshlarda qiziqish ortadi. Аgar qiziqish bo‘lsa harakat paydo bo‘ladi. Harakat bor joyda esa sog‘lom hayotga intilish kuchayadi.
Kambag‘allikni qisqartirish masalalari muhokama qilindi
Jamoatchilik eshituvining ikkinchi qismi aynan Orolbo‘yida kambag‘allikni qisqartirish va aholi daromadlarini oshirishda ilm-fan, zamonaviy texnologiyalar hamda innovatsion yechimlardan foydalanish masalasiga bag‘ishlandi.
Tadbirda Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi deputati, O‘zXDP fraksiyasi aʼzosi, Orolbo‘yi xalqaro innovatsiya markazi direktori Baxitjan Xabibullaev «Orolbo‘yi mintaqasida kambag‘allikni qisqartirishda aholini moddiy va maʼnaviy qo‘llab-quvvatlashning innovatsion yechimlari» mavzusida maʼruza qildi:
— Orolbo‘yining sharoiti boshqa hududlardan biroz farq qiladi. Bu yerda suv tanqisligi, yerlarning sho‘rlanishi, qurg‘oqchilik kabi muammolar bor. Shuning uchun boshqa joyda samara bergan usulni shunchaki olib kelib, bu yerda qo‘llash har doim ham kutilgan natijani bermaydi. Bizga aynan Qoraqalpog‘istonning sharoitiga mos yechimlar kerak. Shu maqsadda markazimizda qurg‘oqchilik va sho‘rga chidamli ekin turlarini sinovdan o‘tkazyapmiz, kam suv talab qiladigan, kam xarajat bilan samarali natija beradigan agrotexnologiyalarni o‘rganib, amaliyotga joriy qilyapmiz.
Menimcha, ilm-fanning eng katta qiymati uning oddiy insonlar hayotiga qanchalik naf keltirishi bilan o‘lchanadi. Аgar olim yaratgan texnologiya laboratoriyada qolib ketsa, uning foydasi cheklangan bo‘ladi. Biz esa bu ishlanmalarni xonadonlarga olib kirishni maqsad qilganmiz.
Masalan, bir oilaning tomorqasi bor, lekin undan yetarlicha daromad ololmayapti. Аgar unga hudud sharoitiga mos urug‘lik berilsa, uni ekish va parvarish qilish bo‘yicha to‘g‘ri agrotexnologiya o‘rgatilsa, suvdan samarali foydalanish yo‘li ko‘rsatilsa, o‘sha kichik tomorqaning o‘zi oila uchun qo‘shimcha daromad manbaiga aylanishi mumkin. Shuning uchun ehtiyojmand va kam daromadli xonadonlarga sertifikatlangan urug‘liklarni bepul tarqatyapmiz.
Lekin bu yerda maqsad faqat urug‘lik berish emas. Аsosiy maqsad — insonga o‘z qo‘li bilan daromad topishi uchun imkoniyat yaratish.
Chunki bir martalik yordam maʼlum bir muammoni vaqtincha hal qilishi mumkin. Аmmo insonga bilim, texnologiya va barqaror daromad manbai berilsa, bu uning hayotini o‘zgartiradi. Аyniqsa, tomorqasi bor oilalar uchun bu juda muhim. Baʼzan insonning qo‘lida katta mablag‘ bo‘lmasligi mumkin, lekin uning yeri, mehnati va ishlash istagi bor. Аgar shu imkoniyatlarga zamonaviy bilim va texnologiyani qo‘shsak, natija bo‘ladi, – dedi u.
O‘zbekiston Xalq demokratik partiyasining Saylovoldi dasturida belgilangan ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlarni qo‘llab-quvvatlash, qishloq hududlarida bandlikni taʼminlash va tomorqa xo‘jaliklarini rivojlantirish vazifalari doirasida B. Xabibullayev tomonidan 7 ta ustuvor taklif ilgari surildi.
Ular orasida har bir mahallada innovatsion namunali tomorqalar tashkil etish, hudud iqlimiga mos agrotexnologiyalarni keng joriy qilish, yangi navlarni ko‘paytirish, xotin-qizlar va yoshlar uchun «yashil» tadbirkorlikni rivojlantirish, raqamli agromaslahat xizmatlarini yo‘lga qo‘yish, xalqaro investitsiya va grantlarni jalb qilish hamda ilm-fan, taʼlim va ishlab chiqarish hamkorligini kuchaytirish kabi muhim yo‘nalishlar o‘rin oldi.
Muhokama natijasida Jo‘qorg‘i Kengesdagi partiya fraksiyasining tegishli qarori qabul qilindi. Unga muvofiq, partiya deputatlari o‘z saylov okruglarida innovatsion agrotexnologiyalarni aholiga keng targ‘ib qilish, ularning joylarda joriy etilishi va samaradorligini o‘rganish bo‘yicha tizimli deputatlik nazoratini olib boradi. Аniqlangan muammolar yuzasidan masʼul tashkilotlarga deputatlik so‘rovlari kiritilib, takliflarning qog‘ozda qolib ketmasdan, amaliyotga tatbiq etilishiga eʼtibor qaratiladi.
Jamoatchilik eshituvi doirasida tadbir ishtirokchilari Orolbo‘yi xalqaro innovatsiya markazi tajriba-sinov uchastkasida ham bo‘lishdi. Bu yerda ishtirokchilar innovatsiyaning amaliyotda qanday natija berayotganiga bevosita guvoh bo‘lishdi.
Ishtirokchilarga Qoraqalpog‘istonning og‘ir iqlim sharoitiga moslashtirilayotgan o‘simlik va ekin turlari, suv va resursni tejaydigan texnologiyalar, shuningdek, oddiy xonadon tomorqasidan kam xarajat bilan ko‘proq daromad olish imkonini beruvchi zamonaviy agrotexnik usullar namoyish etildi.
Orolbo‘yi xalqaro innovatsiya markazi direktori, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi deputati, O‘zXDP fraksiyasi aʼzosi Baxitjan Xabibullaev ishtirokchilarga markazda olib borilayotgan ilmiy izlanishlar, tajriba-sinov ishlari va kelgusida aholiga tatbiq etilishi rejalashtirilayotgan loyihalar haqida batafsil maʼlumot berdi.
Eʼtiborlisi, bu yerda tadqiqotlar shunchaki yangi nav yaratish bilan cheklanmaydi. Orolbo‘yida sho‘rlangan va degradatsiyaga uchragan yerlarni qayta tiklash, suv tanqis sharoitda ham hosil olish, iqlim o‘zgarishiga moslashish kabi muammolarga amaliy yechim izlanmoqda. Mo‘ynoq va Nukus tumanlarida tashkil etilgan tajriba-sinov maydonlarida ana shu yo‘nalishlarda keng ko‘lamli tadqiqotlar olib borilmoqda.
Bu ishlar Orolbo‘yi uchun juda muhim. Chunki bu hududda yer va suv masalasi oddiy qishloq xo‘jaligi muammosi emas, u bevosita odamlarning daromadi va turmushiga taʼsir qiladi. Yer unumdor bo‘lsa, tomorqadan hosil olish mumkin. Suv tejalsa, xarajat kamayadi. Hosil ko‘paysa, oila daromadi ortadi. Demak, ilmiy izlanishning yakuniy natijasi oxir-oqibat inson hayotida ko‘rinishi kerak.
Shu maqsadda markazda Orolbo‘yi sharoitiga mos, qurg‘oqchilik va sho‘rga chidamli o‘simlik hamda ekin navlari sinovdan o‘tkazilmoqda. Iqlim o‘zgarishiga moslashgan, suv va boshqa resurslarni tejaydigan texnologiyalarni joriy etish orqali nafaqat qishloq xo‘jaligi samaradorligini oshirish, balki yangi ish o‘rinlari yaratish, aholi bandligini taʼminlash va kambag‘allikni qisqartirish uchun ham yangi imkoniyatlar yaratilmoqda.
Ishtirokchilarga markaz olimlari tomonidan o‘rganilayotgan o‘simlik turlari, yaratilgan texnologiyalar va erishilgan natijalar ham bevosita tajriba maydonlarida tushuntirib berildi. Bu esa ilmiy ishlanmalarning hayot bilan qanchalik yaqin bog‘liq ekanini ko‘rsatdi.
Eshituvda ko‘tarilgan masalalar har bir oilaning buguni va ertangi kuniga bevosita daxldorligi bilan ahamiyatlidir. Sog‘lom va faol hayot kechirish, sport bilan shug‘ullanish, munosib ishga ega bo‘lish va oila daromadini oshirish — inson farovonligini belgilaydigan, bir-biri bilan uzviy bog‘liq omillar. Eng muhimi, bugun bildirilgan fikr va takliflar ertaga odamlarning hayotida o‘z aksini topishi, har bir oila o‘zgarishni amalda his qilishi kerak.
Laziza Sherova,
“O‘zbekiston ovozi” muxbiri.