Ba’zan “gender tenglik” degan gapni eshitsak, juda katta, rasmiy va uzoq tushunchadek tuyuladi. Lekin aslida bu har bir oila, har bir ish joyida insonga, ya’ni barchaga teng imkoniyat berilishi demakdir. Ya’ni kimdir faqat ayol bo‘lgani uchun chetlatilmasligi yoki o‘zini ojiz his qilmasligi kerak.
Ilgari ayni mavzu unchalik ochiq gapirilmasdi. Hozir esa qonunlar qabul qilindi, yangi imkoniyatlar paydo bo‘ldi, ayollarga ko‘proq e’tibor qaratilyapti.
O‘zXDP Toshkent viloyat kengashi tashabbusi bilan parlament va mahalliy Kengashlar deputatlari ishtirokida gender tenglik va xotin-qizlar murojaatlarini samarali hal etish masalalari bo‘yicha o‘tkazilgan davra suhbatida shu mavzuga e’tibor qaratildi.
Suhbat jarayonida ishtirokchilar tomonidan bugungi kunda imkoniyatlar kengaygani, qonunchilik takomillashgani, ayollarni qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan ishlar kuchaygani, lekin shu bilan birga, xotin-qizlarning bu boradagi murojaatlari ham kam emasligi, yaratilgan imkoniyatlardan foydalanishda ayrim qiyinchiliklar saqlanib qolinayotgani qayd etildi.
Akmal UMARALIYEV,
O‘zXDP Toshkent viloyat kengashi raisi, xalq deputatlari viloyat Kengashidagi O‘zXDP guruhi rahbari:
– Gender tenglik ijtimoiy adolat va barqaror taraqqiyot asosi hisoblanadi. Chunki jamiyatda erkaklar va ayollar uchun teng imkoniyatlar yaratilmas ekan, haqiqiy rivojlanishga erishib bo‘lmaydi.
Oddiy qilib aytganda, jamiyatning yarmi to‘liq imkoniyatdan foydalana olmasa, bu jamiyat to‘liq kuch bilan harakat qilmayapti degani. Shuning uchun ham gender tenglik masalasi faqat ayollar muammosi emas, balki butun jamiyatning kelajagi bilan bog‘liq masaladir.
O‘zbekiston aholisining 49,6 foizini ayollar tashkil etadi va bu ko‘rsatkich ularning jamiyatdagi o‘rni naqadar muhim ekanini yaqqol ifodalaydi. Xususan, Toshkent viloyatida 1 million 574 mingdan ortiq ayol istiqomat qilayotgani hududiy siyosatda xotin qizlar masalasiga alohida e’tibor qaratishni talab etadi.
Bilamizki, 2019 yilda qabul qilingan “Xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq hamda imkoniyatlar kafolatlari to‘g‘risida”gi qonun jamiyatda gender tenglikni ta’minlashda huquqiy asos bo‘lib xizmat qiladi. U nafaqat huquqlarni himoya qiladi, balki ayollar va erkaklar uchun teng imkoniyatlarni amalga oshirish jarayonini tizimli ravishda qonuniy tartibga soladi.
Bu qonun orqali ayollarning ta’lim olish, sog‘liqni saqlash, tadbirkorlik va davlat boshqaruvidagi ishtiroki kengayib bormoqda. Bu eng asosiy ijobiy natija hisoblanadi, chunki ayollarning faolligi jamiyatdagi qarorlar qabul qilinishida ham his etiladi va iqtisodiy hamda ijtimoiy taraqqiyotga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi.
Shu bilan birga, xotin-qizlar murojaatlarini samarali ko‘rib chiqish va ularga tez va aniq yechim topish jarayonlari ham bu qonunning amaliy ahamiyatini yanada oshirmoqda. Bu esa nafaqat huquqiy adolatni ta’minlaydi, balki ayollarning o‘z hayoti va imkoniyatlari ustidan ishonchini mustahkamlaydi.
Albatta, ushbu jarayonda xotin-qizlar murojaatlarini samarali ko‘rib chiqish va ularga tez va aniq yechim topish uchun qator amaliy choralar ko‘rilishi muhim. Bu borada bir qator takliflarni bayon etmoqchiman.
Aytish kerakki, murojaat olganidan keyin tezkor qayta aloqa muhim ahamiyatga ega. Ayolga uning murojaati qay darajada ko‘rib chiqilayotgani haqida ma’lumot berish orqali ishonch va ochiqlik ta’minlanadi. Bu ortiqcha qo‘rquv va shubhalarni kamaytiradi. Har bir murojaat tekshirilishida qonun va amaldagi yo‘riqnomalar asos qilib olinishi, ayollarga huquqiy maslahatlar berilishi kerak. Bu nafaqat adolatni ta’minlaydi, balki ayolning huquqini himoya qiladi.
Shu bilan birga, psixologik va maslahat bo‘yicha qo‘llab-quvvatlash ham muhimdir. Murojaat qilgan ayollar psixolog yoki huquqshunos bilan uchrashib, o‘z muammosini tushuntirishi va yechim topishda qo‘llab-quvvatlanishi lozim. Bu tizim samaradorligini oshiradi va ayollarning o‘zini ishonchli his qilishini ta’minlaydi.
Shunday qilib, oiladan boshlab ish joyigacha bo‘lgan barcha muhitda ayollarni qo‘llab-quvvatlash, ularning fikrini eshitish va imkoniyat berish orqaligina haqiqiy natijaga erishish mumkin.
Kommuna SHERMATOVA,
Chinoz tumani “Tadbirkor ayol” uyushmasi raisi:
– Ayollarning jamiyatdagi o‘rni va rolini mustahkamlash – bugungi kunning eng muhim vazifalaridan biri hisoblanadi. Bugungi kunda ayollar nafaqat oila bekasi, balki iqtisodiy va ijtimoiy hayotning faol ishtirokchisiga aylangan. Ular ta’lim oladi, tadbirkorlik qiladi, davlat va jamoat boshqaruvida faol ishtirok etadi.
Ayollarning iqtisodiy faolligi — bu nafaqat oila farovonligi, balki butun mamlakatning iqtisodiy o‘sishi uchun muhim omildir. Ular tadbirkorlik bilan shug‘ullansa, yangi ish o‘rinlari yaratiladi, biznes va innovatsiyalar rivojlanadi. Shu bilan birga, davlat boshqaruvida ayollarning ishtiroki qaror qabul qilish jarayonini mukammallashtiradi va jamiyatning turli qatlamlari fikrini hisobga olishga imkon beradi.
Shu ma’noda partiyamiz tashabbusi bilan joylarda o‘tkazilayotgan uchrashuvlar, davra suhbatlari va ma’rifiy tadbirlar orqali ayollarning muammolari o‘rganilmoqda, ularning murojaatlari joyida hal etilyapti. Masalan, ish boshlash niyatida yurgan ayollarga moliyaviy maslahatlar va kredit olish imkoniyatlari bo‘yicha ko‘mak ko‘rsatilmoqda, shuningdek, kichik biznesni rivojlantirish uchun tegishli davlat dasturlariga yo‘naltirilmoqda.
Shuningdek, ta’lim va kasb-hunar sohasida murojaat qilgan xotin-qizlarga tegishli treninglar va malaka oshirish kurslari taklif etilib, ularning bilim va ko‘nikmalari kuchaytirilmoqda. Bu ayollarga nafaqat o‘z salohiyatini ro‘yobga chiqarish, balki jamiyatda faol ishtirok etish imkonini ham beradi.
Shu tariqa, joylardagi tadbirlar orqali ayollar hayotida haqiqiy o‘zgarishlar yuzaga kelmoqda, ularning imkoniyatlari kengaymoqda va jamiyatda ayollar ishtiroki tobora faollashmoqda. Bu esa nafaqat gender tenglikni ta’minlaydi, balki barqaror taraqqiyot va ijtimoiy adolatning asosi hisoblanadi.
Davra suhbatida xalq deputatlari Ohangaron shahar Kengashi deputati Nargiza Xolto‘rayeva gender tenglikni ta’minlashda amaliy yondashuvlar haqida gapirib o‘tdi. U joylarga chiqib o‘rganishlar o‘tkazish, aholi bilan bevosita muloqot qilish orqali muammolarni aniqlash va yechish samarali natija berayotganini qayd etdi.
“Ayollar daftari” tizimi orqali ehtiyojmand ayollarni qo‘llab quvvatlash, ularni ish bilan ta’minlash va kasb-hunarga o‘rgatish bo‘yicha erishilgan natijalarga alohida to‘xtaldi. Shuningdek, deputatlik so‘rovi instituti orqali muammolarni hal qilish amaliyoti samarali ishlayotgani ta’kidlandi.
Oila va xotin-qizlar qo‘mitasi bo‘lim boshlig‘i O‘g‘iloy O‘razova o‘z so‘zida gender tenglik tizimli siyosat va strategik yondashuv mahsuli ekanini qayd etdi. U mamlakatimizda bu yo‘nalishda mustahkam huquqiy baza yaratilganini, 110 dan ortiq normativ-huquqiy hujjatlar qabul qilinganini ta’kidlab, yangi tahrirdagi Konstitutsiya, “O‘zbekiston – 2030” strategiyasi hamda gender tenglik strategiyasida ushbu masalaga alohida e’tibor qaratilganiga urg‘u berib o‘tdi. Shuningdek, xalqaro reytinglarda O‘zbekistonning o‘rni sezilarli darajada yaxshilanganiga misollar keltirildi.
– Parlamentlararo ittifoq reytingida 36-o‘rin, gender indeksida 52-o‘rin va Jahon banki reytingida 48-o‘rin egallashi – amalga oshirilayotgan islohotlarning haqiqiy samaradorligini ko‘rsatadi. Bu natijalar gender tenglikka e’tibor qaratilgan chora-tadbirlar foyda berishi va ularning hayotda sezilarli o‘zgarishlarga olib kelayotganini isbotlaydi, – dedi O‘g‘iloy O‘razova.
O‘zXDP Markaziy Kengashi sektor mudiri, xalq deputatlari Toshkent viloyat Kengashidagi O‘zXDP deputati Muxsiddin Nizomiddinov bugungi kunda amalga oshirilayotgan islohotlar natijasini aniq raqamlar va tahlillar orqali izohlab berdi.
Ma’ruzachi, ayniqsa, qizlarning intellektual salohiyati tobora ortib borayotganini ta’kidladi. Masalan, qizlar orasida oliy va kasb hunar ta’limi bilan shug‘ullanuvchi fuqarolar soni yildan-yilga o‘smoqda, bu esa ularning bilim va ko‘nikmalari kengayib, iqtisodiy va ijtimoiy hayotda faol ishtirok etishi uchun imkon yaratmoqda.
Ta’kidlandiki, 2024–2025 o‘quv yilida respublika bo‘yicha 11-sinfni 433 503 nafar, 9-sinfni esa 633 952 nafar o‘quvchi tamomlab, jami 1 067 455 nafar bitiruvchiga shahodatnoma berilgan. Shu bilan birga, 13 686 nafar iqtidorli bitiruvchi oltin va kumush medallar bilan taqdirlangan bo‘lib, ularning katta qismini aynan qizlar tashkil etgani bugungi ta’lim tizimidagi muhim tendensiyani ko‘rsatadi.
Bu raqamlar ta’lim sohasida ayollarning intellektual salohiyatining tobora ortib borayotganini ko‘rsatadi. Qizlar nafaqat bilimli, balki faol va maqsadlilik xususiyati bilan ham ajralib turibdi. Bu esa ularning kelajakda iqtisodiy, ijtimoiy va davlat boshqaruvidagi faol ishtirokini ta’minlaydi.
Gender tenglikni kafolatlash faqat davlat organlarining emas, balki har birimizning vazifamizdir. Chunki adolatli va barqaror jamiyat aynan teng imkoniyatlar asosida quriladi.
Laziza SHEROVA,
“O‘zbekiston ovozi” muxbiri.